• Prijs Frans Dille: jonge grafici te kijk
• Tentoonstelling Columbus achterna. Antwerpse boeken en prenten de wereld rond
• Tentoonstelling nieuwe aanwinsten
• Tentoonstelling 'Kids druk bezig' (paasateliers)
• De Zwarte Panter: een andere avant-garde
• Met Vlieg op wereldreis
• Gratis rondleidingen op zondag tijdens Hebraica veritas
• Workshops kalligrafie voor kinderen tijdens Hebraica veritas
• Hebraica veritas. Sprak God Hebreeuws?
• The Jewish book in a Christian world
• Prijs Frans Dille 2006
• Blind bestempeld en rijk verguld : Boekbanden uit zes eeuwen in het Museum Plantin-Moretus
• Antwerpen Wereldboekenstad 2004 - ABC 2004
• ABC 2004 - Letters proeven - Prenten maken
  17 oktober 2004 - 16 januari 2005
• Rubens 2004 - Een hart voor boeken, Rubens en zijn bibliotheek
  6 maart tot 13 juni 2004
• Tyndales testament - 3 september tot 1 december 2002
• Met passer en kompas
  Zuid-Nederlands kapitaal en kennis als de 16e-eeuwse bouwstenen voor de VOC
  20 april tot en met 21 juli 2002
• Arabische kalligrafie
  11 januari tot en met 14 april 2002
• Arabische Cultuur en Ottomaanse Pracht tijdens Antwerpens Gouden Eeuw
  1 december 2001 tot 3 maart 2002

Archief

Prijs Frans Dille: jonge grafici te kijk

Om de drie jaar wordt in Antwerpen de Prijs Frans Dille uitgereikt. Die gaat naar tekeningen en/of originele ambachtelijke grafiek, en hij is bestemd voor studenten en recent afgestudeerden uit het hoger kunstonderwijs.

De veelzijdige Frans Dille (1909-1999) was een gevierd graficus, tekenaar en aquarellist, en een inspirerende docent. De prijs die naar deze meester is genoemd, heeft dan ook de promotie van de grafische kunsten op het oog. Aan de Prijs Frans Dille, een privé-initiatief in nauwe samenwerking met het Museum Plantin-Moretus/Prentenkabinet, is een tentoonstelling verbonden met het werk van de laureaten en een selectie uit de andere inzendingen. De expositie vindt in 2009 voor de vijfde keer plaats. En speciaal voor de 100ste verjaardag van Frans Dille ontdekt u er naast een veelbelovende nieuwe generatie grafici ook werk van de kunstenaar zelf!

Wanneer?

van 23 oktober 2009 tot en met 3 januari 2010

Openingsuren

Elke dag van 10 tot 17 uur (tickets tot 16.30 uur), gesloten op maandag
Gesloten op 1 en 2 november, 25 en 26 december en 1 en 2 januari.

Waar?

Museum Plantin-Moretus

Toegang?

6 EUR / 4 EUR / 1 EUR / Gratis voor Antwerpenaren

Rolstoelgebruikers

• De tentoonstelling is volledig toegankelijk
• De vaste collectie is gedeeltelijk toegankelijk

Parking

• P-route: parking Groenplaats of Brabo

Openbaar vervoer

• Metro 2, 3, 5, 15 en tram 4, 8 (halte Groenplaats)
• Bus 22, 25, 26 (halte Groenplaats)

naar boven

Extra

• Workshops voor volwassenen
  
  
  • Maak uw eigen unieke ets
  • Boekjes maken in alle vormen en kleuren
  • Wenskaarten met bladgoud
    
    
• Workshops voor kinderen en jongeren
  
  
  • Tijdens de herfstvakantie
    
    
    • Je eigen boekje maken
    • We drukken je eigen prentenboek
    • Gemarmerde wenskaartjes voor de feestdagen
    • Lettergek
    • Monotypes
      
      
  • Tijdens de kerstvakantie
    
    
    • Tribal tattoos
    • We drukken je eigen prentenboek
    • Kaarten voor kerst en nieuw met gouden letters
    • Monotypes
    • Verzin een knotsgek verhaal en maak er je eigen illustraties bij
    • Schuddebollen
    • Maak zelf een echte linosnede

Workshop voor volwassenen: Maak uw eigen unieke ets

De etstechniek ontstond in de 16 de eeuw als een nieuwe vorm van reproductiegrafiek. Rubens' tijdgenoten zoals Van Dyck en Rembrandt waren hierin echte virtuozen.

U gaat aan de slag met zinken plaatjes, salpeterzuur, echte drukkersinkt en een eeuwenoude drukpers. Maar hebt u vooral geen angst voor het witte blad: door een symbool of letter te etsen in dit wereldvermaarde museum van de boekdrukkunst leert u alvast de knepen van deze schitterende druktechniek.

Wanneer?

29 november
Van 13.30 tot 16 uur

Prijs?

10 EUR

Reserveren bij Prospekta vzw.

naar overzicht

Workshop voor volwassenen: Boekjes maken in alle vormen en kleuren

Vandaag gaan we zelf boekjes maken en leert u enkele basistechnieken van het boekbinden.

U maakt genaaide boekjes met een Japanse binding en plezierige vouwboekjes zoals een lotusboekje. U kunt op eenvoudige wijze schitterende boekjes maken en zo uw eigen dagboeken, notaboekjes, fotoalbums en dergelijke ontwerpen. Misschien wordt deze workshop wel het startpunt voor een nieuwe boeiende hobby!

Wanneer?

14 november en 10 december
Van 13.30 tot 16 uur

Prijs?

10 EUR

Reserveren bij Prospekta vzw.

naar overzicht

Workshop voor volwassenen: Wenskaarten met bladgoud

Wat dacht u ervan om eens een zélfgemaakte wenskaart te sturen met de feestdagen. Of uw zelf verzonnen verjaardagskaart voor uw geliefde of bijzondere vriend(in)?

U gaat aan de slag met potlood en papier voor de basistekening. Met aquarelverf en bladgoud geeft u de schitterende ‘final touch’ aan uw creatie. Deze bladgoudtechniek kunt u beslist ook op andere momenten gebruiken….

Wanneer?

21 november
Van 13.30 tot 16 uur

Prijs?

10 EUR

Reserveren bij Prospekta vzw.

naar overzicht

Workshop tijdens de herfstvakantie: Je eigen boekje maken

Hou je van lezen, schrijven, tekenen en boekjes, dan is dit het ideale herfstatelier voor jou.

Vandaag maken we zelf een vriendenboekje of dagboek om onze geheimen aan toe te vertrouwen. We maken genaaide boekjes met een Japanse binding en plezierige vouwboekjes zoals een lotusboekje. Die speelse boekjes leren je meteen dat je heel secuur en precies moet werken om een mooi resultaat te krijgen. Jouw boekjes zijn uniek en helemaal niet te koop in de winkel.

Praktisch

• leeftijd 4de tot 6de leerjaar
• datum atelier: 3 november
• van 10 tot 12.30 uur
• prijs: 8 euro
• reserveren bij Prospekta vzw
  

naar overzicht

Workshop tijdens de herfstvakantie: We drukken je eigen prentenboek

Niets is zo leuk als een prentenboek! Wat denk je ervan om er zelf eentje te maken?

Je eigen verhaal, je eigen prenten, je eigen boek, afgedrukt op een eeuwenoude drukpers. Dat wordt vast het mooiste prentenboek van de wereld.

Praktisch

• leeftijd 1ste tot 3de leerjaar
• datum atelier: 4 november
• van 10 tot 12.30 uur
• prijs: 8 euro
• reserveren bij Prospekta vzw
  

naar overzicht

Workshop tijdens de herfstvakantie: Gemarmerde wenskaartjes voor de feestdagen

Originele wenskaarten zelf maken voor de feestdagen? Dat is toch echt de máx.

In onze kleurrijkste en vuilste workshop toveren we de leukste kaartjes uit het water. Met verf en terpentijnolie maken we van elk saai stukje papier een prachtige kleurenexpositie. Wedden dat je vrienden versteld zullen staan van de wenskaart die je hen toestuurt? Doe voor alle zekerheid je slechtste kleren aan.

Praktisch

• leeftijd 4de tot 6de leerjaar
• datum atelier: 4 november
• van 13.30 tot 16 uur
• prijs: 8 euro
• reserveren bij Prospekta vzw
  

naar overzicht

Workshop tijdens de herfstvakantie: Lettergek

Letters zijn vreemde dingen! Zet ze in een rijtje en ze vertellen een verhaal. Maar kan je letters ruiken? Kan je ze voelen? Wat gebeurt er als je ze smelt, of plet? Bestaan er vriendelijke en strenge letters?

Kom eens langs in ons museum, we hebben er oude en jonge, vreemde en geheimzinnige.
En ze vertellen allemaal een verhaal … Deze keer: een reisverhaal!

Praktisch

• leeftijd 1ste tot 3de leerjaar
• datum atelier: 6 november
• van 10 tot 12.30 uur
• prijs: 8 euro
• reserveren bij Prospekta vzw
  

naar overzicht

Workshop tijdens de herfstvakantie: Monotypes

Een monotype is een manier van drukken waarbij je maar één afdruk kan maken. We kijken hoe Degas en Paul Klee deze techniek gebruikten en dan gaan we zelf aan de slag.

We gebruiken stofjes, stokjes, drukkersinkt en een hele oude drukpers. Breng vooral een schort of een oud hemd mee en heel veel inspiratie.

Praktisch

• leeftijd 1ste tot 3de leerjaar
• datum atelier: 6 november
• van 13.30 tot 16 uur
• prijs: 8 euro
• reserveren bij Prospekta vzw
  

naar overzicht

Workshop tijdens de kerstvakantie: Tribal tattoos

Vandaag maken we het jullie gemakkelijk. Geen onomkeerbare tattoos op onmogelijke plekjes van je lichaam. Wel de meest knotsgekke tribal tattoos gekrast in een ijzeren plaatsje. En die plaatjes kan je bovendien afdrukken.

Breng zelf een (vrienden)boekje mee waarop je je eigengemaakte tattoo wil drukken. Je kan uiteraard ook ‘tribal’ wenskaarten maken. Inspiratie voor jullie tattoos vinden jullie op het internet. Je eigen ontwerp afdrukken mag natuurlijk ook!

Praktisch

• leeftijd 12-15 jaar
• datum atelier: 29 december
• van 13.30 tot 16 uur
• prijs: 8 euro
• reserveren bij Prospekta vzw
  

naar overzicht

Workshop tijdens de kerstvakantie: We drukken je eigen prentenboek

Niets is zo leuk als een prentenboek! Wat denk je ervan om er zelf eentje te maken?

Je eigen verhaal met zelfgemaakte prenten in een eigen boek, en dat allemaal afgedrukt op een eeuwenoude drukpers! Dat wordt vast het mooiste prentenboek van de wereld.

Praktisch

• leeftijd 1ste tot 3de leerjaar
• datum atelier: 22 december
• van 10 tot 12.30 uur
• prijs: 8 euro
• reserveren bij Prospekta vzw
  

naar overzicht

Workshop tijdens de kerstvakantie: Kaarten voor kerst en nieuw met gouden letters

Vandaag maken we wenskaarten met gouden letters. We gebruiken de techniek van de monniken in de Middeleeuwen. Zij schreven oude boeken over en versierden de eerste letter vaak met bladgoud.

Wij maken eerst een tekening in potlood en maken met bladgoud en aquarelverf de wenskaart tot een echt juweeltje. Benieuwd of jullie ze dan nog wel willen versturen!

Praktisch

• leeftijd 4de tot 6de leerjaar
• datum atelier: 22 december
• van 13.30 tot 16 uur
• prijs: 8 euro
• reserveren bij Prospekta vzw
  

naar overzicht

Workshop tijdens de kerstvakantie: Monotypes

Een monotype is een manier van drukken waarbij je maar één afdruk kan maken. We kijken hoe Degas en Paul Klee deze techniek gebruikten en dan gaan we zelf aan de slag.

We gebruiken stofjes, stokjes, drukkersinkt en een hele oude drukpers. Breng vooral een schort of een oud hemd mee en heel veel inspiratie.

Praktisch

• leeftijd 1ste tot 3de leerjaar
• datum atelier: 23 december
• van 10 tot 12.30 uur
• prijs: 8 euro
• reserveren bij Prospekta vzw
  

naar overzicht

Workshop tijdens de kerstvakantie: Verzin een knotsgek verhaal en maak er je eigen illustraties bij

Ben je dol op boeken? Schrijf je gedichten of teken je graag? Dan is dit een atelier voor jou.

Vandaag maken we ons eigen boekje, van verhaal tot illustratie. In de voormiddag bundelen we al onze inspiratie tot een spannend verhaal. In de namiddag maken we afbeeldingen met etsen zoals in een echt boek. Misschien kunnen jullie het zelfs voorlezen op kerstavond.

Praktisch

• leeftijd 4de tot 6de leerjaar
• datum atelier: 22 december
• van 10 tot 16 uur
• prijs: 16 euro
• extra: lunchpakket en drank meebrengen
• reserveren bij Prospekta vzw
  

naar overzicht

Workshop tijdens de kerstvakantie: Schuddebollen

Ben jij ook verzot op schuddebollen? Wil je ook graag dat het veel sneeuwt in de winter?

Dan maken we vandaag gewoon zelf het mooie ‘sneeuw’weer. Breng een mooi glazen potje mee en zorg ervoor dat goed afsluit. Vergeet vooral je originele ideeën niet voor een wonderbare sneeuwbol.

Praktisch

• leeftijd 1ste tot 3de leerjaar
• datum atelier: 29 december
• van 10 tot 12.30 uur
• prijs: 8 euro
• reserveren bij Prospekta vzw

naar overzicht

Workshop tijdens de kerstvakantie: Maak zelf een echte linosnede

De eerste afbeeldingen in boeken zijn houtsneden. Dat is behoorlijk moeilijk.

Jullie gaan met een mesje je afbeelding uit linoleum snijden. Dat is veel zachter dan hout. Met echte drukkersinkt maak je daarna een afdruk. Zo heb je een echte ‘boekillustratie’ gemaakt. Wedden dat je fier bent op je resultaat.

Praktisch

• leeftijd 4de tot 6de leerjaar
• datum atelier: 30 december
• van 10 tot 12.30 uur
• prijs: 8 euro
• reserveren bij Prospekta vzw

naar overzicht

Info en reservatie

Prospekta
Grote Markt 13
2000 Antwerpen
tel. 03 338 95 85

Openingsuren

naar overzicht

naar boven

Columbus achterna. Antwerpse boeken en prenten de wereld rond

Eeuwen lang exporteerden de Officina Plantiniana en andere Antwerpse drukkerijen een flink deel van hun productie naar de Nieuwe Wereld en naar andere Spaanse en Portugese gebieden overzee. Deze tentoonstelling toont de grote invloed en interactie die zij tot en met de 18de eeuw hadden op de boekdrukkunst en beeldcultuur in de overzeese gebieden.

Op de tentoonstelling Columbus achterna maakt u onder meer kennis met de eerste prenten die West-Europeanen zagen van exotische planten en dieren zoals de cacao en het gordeldier. Ook de kaarten die wetenschappers begin 1700 van Latijns-Amerika maakten, zijn bijzonder boeiend. Naast unieke bruiklenen uit Portugese en Spaanse universiteiten en bibliotheken kunt u een aantal werken uit de collectie en de reserves van het Museum Plantin-Moretus/Prentenkabinet bewonderen. Meer achtergrondinfo

Wanneer?

18 april 2009 tot 19 juli 2009

Openingsuren

Elke dag van 10 tot 17 uur (tickets tot 16.30 uur), gesloten op maandag
Open op Pinkstermaandag (1 juni)
Gesloten op vrijdag 1 en donderdag 21 mei

Waar?

Museum Plantin-Moretus

Toegang?

6 EUR / 4 EUR / 1 EUR / Gratis

Rolstoelgebruikers

• De tentoonstelling is volledig toegankelijk.
• De vaste collectie is gedeeltelijk toegankelijk.

naar boven

Extra

• Boek
• Rondleidingen voor groepen
• Gratis rondleidingen in de tentoonstelling voor individuele bezoekers
• Workshops voor volwassenen: etsen in het spoor van Columbus
• Workshops voor kinderen
  • Drukken met vanalles (1ste tot 2de leerjaar)
  • Drukken met vanalles (4de tot 6de leerjaar)
  • Etsen met Columbus
  • Het prentenboek van Columbus
  • Het geheime teken

Boek

Een wereld op papier. Zuid-Nederlandse boeken, prenten en kaarten in het Spaanse en Portugese wereldrijk (16de - 18de eeuw). Werner Thomas en Eddy Stols (red.) - Acco, ca. 480 blz.

naar overzicht

Rondleidingen voor groepen

60 EUR voor 2 uur + 3 EUR administratiekosten
Reserveer bij Toerisme Antwerpen, tel. +32 (0)3 232 01 03

naar overzicht

GRATIS rondleidingen in de tentoonstelling voor individuele bezoekers

Elke zondag om 11 uur. U betaalt enkel de toegang tot het museum!
Duur: 1,5 uur

Inschrijven via Prospekta vzw. De inschrijvingen worden telkens zaterdag om 15 uur afgesloten.

naar overzicht

Workshops voor volwassenen: Etsen in het spoor van Columbus

We laten ons inspireren door de tentoonstelling ‘Columbus achterna’. Wie veel reist, beleeft meestal veel avonturen en wil ze bovendien ook graag vertellen. Wat dacht je ervan om bij je reisverhaal illustraties te maken in ons atelier.

Etsen is een oude druktechniek waarmee je hele fijne tekeningen kan maken, en waarbij je elke pennenstreek (in casu elke kras) terugvindt in de afdruk. Een ideaal medium voor gedetailleerde reisschetsen. En dus ga je aan de slag met zinken plaatjes, salpeterzuur, echte drukkersinkt en een eeuwenoude drukpers en maak je zelf je eigen schitterend kunstwerkje.

Om 11 uur is er een gratis rondleiding in de tentoonstelling.

Wanneer?

Zondag 26 april en zondag 28 juni
Van 13.30 tot 16 uur

Prijs?

10 EUR

Reserveren bij Prospekta vzw.

naar overzicht

Workshop voor kinderen: Drukken met van alles (1ste tot 2de leerjaar)

In het museum gaan we met boeken en prenten ‘Columbus achterna’. Hoe vertelden de ontdekkingsreizigers over de nieuwe wereld? Kennen we de verhalen van de indianen?

Wie reist, beleeft vele avonturen. En die wil je natuurlijk delen. Als je bijzondere verhalen wil vertellen, moet je bijzondere materialen gebruiken. We gaan aan de slag met karton, stofjes, veren, plastic én mooie kleurtjes inkt. Alles wat we nodig hebben voor echte kunstwerkjes over de nieuw ontdekte wereld.

Wanneer?

3 juli
Van 10 tot 12.30 uur

Prijs?

8 EUR

Reserveren bij Prospekta vzw.

naar overzicht

Workshop voor kinderen: Drukken met van alles (4de tot 6de leerjaar)

In het museum gaan we met boeken en prenten ‘Columbus achterna’. Hoe vertelden de ontdekkingsreizigers over de nieuwe wereld? En hebben we ook verhalen over hoe de bewoners in de nieuwe wereld over die toeristen dachten?

Wie reist, beleeft vele avonturen. En die wil je natuurlijk delen. Als je bijzondere verhalen wil vertellen, moet je bijzondere materialen gebruiken. We gaan aan de slag met karton, stofjes, veren, plastic én mooie kleurtjes inkt. Alles wat we nodig hebben voor echte kunstwerkjes over de nieuw ontdekte wereld.

Wanneer?

3 juli
Van 13.30 tot 16 uur

Prijs?

8 EUR

Reserveren bij Prospekta vzw.

naar overzicht

Workshop voor kinderen: Etsen met Columbus (4de tot 6de leerjaar)

In het museum gaan we met boeken en prenten ‘Columbus achterna’. We bekijken vooral de afbeeldingen om inspiratie te krijgen voor onze eigen ets. Etsen is een oude druktechniek waarmee je hele fijne tekeningen kan maken, vol van details.

Ideaal als je een reisverslag wil maken natuurlijk. Kom hier ontdekken hoe we met zinken plaatjes, salpeterzuur, echte drukkersinkt en een eeuwenoude drukpers de prachtigste kunstwerkjes maken. Doe vooral niet je beste kleren aan!

Wanneer?

8 juli
Van 10 tot 12.30 uur

Prijs?

8 EUR

Reserveren bij Prospekta vzw.

naar overzicht

Workshop voor kinderen: Het prentenboek van Columbus (1ste tot 3de leerjaar)

In het museum gaan we met boeken en prenten ‘Columbus achterna’. Welke verhalen vertelden de ontdekkingsreizigers? Kennen we ook de verhalen van de indianen in de nieuwe wereld?

Niets is zo leuk als een prentenboek om dit uit te drukken! Wat denk je ervan om er zelf eentje te maken? Je eigen verhaal, je eigen prenten, je eigen boek, afgedrukt op een eeuwenoude drukpers. Dat wordt vast het mooiste prentenboek van de wereld.

Wanneer?

7 juli
Van 10 tot 12.30 uur

Prijs?

8 EUR

Reserveren bij Prospekta vzw.

naar overzicht

Workshop voor kinderen: Het geheime teken (van 8 tot 12 jaar)

In de Middeleeuwen schreven monniken oude boeken over. De eerste letter van een boek maakten ze altijd heel speciaal. In het museum maken we vandaag geen letter maar een Indiaans teken. We bekijken de afbeeldingen in de boeken en prenten van ‘Columbus achterna’. Daarna maken we zelf een geheim teken en kleuren dit in zoals de monniken dat deden. We gebruiken ‘bladgoud’, goud- en aquarelverf.

Ouders kunnen op hetzelfde moment gratis de rondleiding volgen in de tentoonstelling ‘Columbus achterna’

Wanneer?

Zondag 21 juni
Van 11 tot 12.30 uur

Prijs?

6 EUR

Reserveren bij Prospekta vzw.

naar overzicht

Info en reservatie

Prospekta
Grote Markt 13
2000 Antwerpen
tel. 03 203 95 85
fax 03 203 95 97

Openingsuren

De tentoonstelling staat onder de Hoge Bescherming van H.H.M.M. de Koning en de Koningin.

naar overzicht

naar boven

Tentoonstelling nieuwe aanwinsten

Naar aanleiding van enkele nieuwe aankopen eind 2008 loopt in het Museum Plantin-Moretus /Prentenkabinet vanaf 10 februari een kleine tentoonstelling. Het gaat om 15 aquareltekeningen van Jan Vanriet en een nieuwe editie van het Officium beatae Mariae Virginis, een tot nog toe volledig ongekende Plantijndruk uit 1578.

15 aquareltekeningen van Jan Vanriet

Het verzamelbeleid van het Prentenkabinet van het museum Plantin-Moretus/Prentenkabinet richt zich op Antwerpse kunstenaars van de 16de eeuw tot op heden. Zo probeert het ook van hedendaagse kunstenaars een representatief overzicht te verzamelen van hun oeuvre. Jan Vanriet (Antwerpen, °1948) is een belangrijk kunstenaar uit Antwerpen die onder andere tijdens de restauratie van de Bourla de plafondschildering realiseerde. Hij nam ook deel aan verschillende internationale biënnales van ondermeer Sao Paulo, Venetië en Seoul. Het Prentenkabinet had maar vier tekeningen van de kunstenaar in zijn collectie, waarvan geen enkele na 1997. Deze leemte is nu opgevuld met een reeks van 15 tekeningen waarvan 14 een reeks vormen over de plechtigheid ter ere van Hugo Claus. De reeks toont aquareltekeningen (gemengde techniek) waarop Remco Campert een groet brengt aan Hugo Claus tijdens deze plechtigheid.

Nieuwe editie van het Officium beatae Mariae Virginis

Met de aankoop van het Officium beatae Mariae Virginis heeft het museum niet alleen een tot nog toe onbekende Plantijndruk aangekocht maar eveneens onbekende gravures van een Antwerps kunstenaar uit de 16de eeuw.

Het Officium beatae Mariae Virginis of het getijdenboek van de maagd Maria was in de renaissance een echte bestseller. Christoffel Plantijn drukte in Antwerpen tal van edities van dit getijdenboek. De nieuwe editie die nu verworven is, is geïllustreerd met 16 gravures die gemaakt zijn naar ontwerpen van Peeter vander Borcht. Het exemplaar is zéér bijzonder uitgevoerd; het heeft niet alleen een uitzonderlijk mooie boekband maar is ook volledig ingekleurd en verguld. Het bevat daarenboven extra pagina’s in 16de-eeuws handschrift met een zeer fijn uitgevoerde miniatuur van de kruisiging.

Het Museum Plantin-Moretus heeft de grootste collectie Plantijn- en Moretusdrukken ter wereld. Deze verzameling wordt elk jaar uitgebreid door de aankoop van nog ontbrekende drukken.

Raadpleeg de catalogus van de gedrukte werken

Wanneer?

Tentoonstelling van 10 februari tot en met 29 maart 2009

Waar?

Museum Plantin-Moretus/Prentenkabinet

naar boven

Tentoonstelling 'Kids druk bezig' (paasateliers)

Wil je graag zelf eens een vakantieatelier meemaken? En weet je niet goed wat je moet kiezen voor de paasvakantie?

Kom dan snel naar het Museum Plantin-Moretus / Prentenkabinet en bewonder in zaal 7 enkele kunstwerken die tijdens andere vakantieateliers gemaakt werden. Je ziet er leuke etsen, boekjes en letters. We tonen ook hoe je al deze schitterende kunstwerkjes kan maken.

Wedden dat je handen beginnen te jeuken om zelf aan de slag te gaan?

Meer info over paasateliers

naar boven

De Zwarte Panter: een andere avant-garde
17/10 tot 30/11/2008 in de Koningin Fabiolazaal
30/10/2008 tot 25/01/2009 in Museum Plantin-Moretus/Prentenkabinet

Dubbeltentoonstelling rond 40 jaar galerie

Op 5 december 2008 is het precies 40 jaar geleden dat de Galerie De Zwarte Panter haar deuren opende. Dat maakt ze tot de oudste galerie voor hedendaagse kunst in Vlaanderen, en tot de op een na oudste van België.

Deze 40ste verjaardag wordt gevierd met een heuse dubbeltentoonstelling in de Koningin Fabiolazaal en in het Museum Plantin-Moretus/Prentenkabinet.

Daarnaast organiseren we gratis rondleidingen en tal van andere publieksmomenten, zoals workshops voor kinderen en een panelgesprek over hedendaagse kunst. Een andere avant-garde is dus de ideale gelegenheid om De Zwarte Panter op de diverse locaties wat beter te leren kennen!

Meer info?

• Galerie
• Tentoonstelling in Museum Plantin-Moretus/Prentenkabinet
• Tentoonstelling in Koningin Fabiolazaal
• Gratis rondleidingen
• Workshops voor kinderen
• Nacht van de Panter - 20 november

Adriaan Raemdonck naast portret geschilderd door Fred Bervoets (1969)

<terug>

Met Vlieg op wereldreis
Zoekblaadje voor gezinnen - 28 juni tot en met 31 augustus 2008

Welkom in het huis van Christoffel Plantijn, de grootste drukker van de 16de eeuw!

In dit huis vind je duizenden boeken en kaarten die hier zijn gedrukt en gelezen. Vlieg komt hier graag op bezoek want met Christoffel kan je op wereldreis vertrekken. Samen met Vlieg reis je door de boeken en kaarten op zoek naar de wereld.

Na afloop van je museumbezoek krijg je je Vliegticket met unieke code. Hiermee kan je prachtige prijzen winnen!

Reis jij ook mee?
Deze zoekblaadjes zijn gratis te verkrijgen aan de balie van het museum.

<terug>

Gratis rondleidingen op zondag
Tijdens tentoonstelling Hebraica Veritas

Naar aanleiding van deze expositie biedt het Museum Plantin-Moretus/Prentenkabinet iedere zondag gratis rondleidingen aan om 11 uur.

Inschrijven via Prospekta vzw, bel +32 (0)3 203 95 85
Reserveren is mogelijk vanaf 29 april. De inschrijvingen worden telkens zaterdag om 15 uur afgesloten.

Openingsuren Prospekta: van dinsdag tot en met vrijdag van 10 tot 17.45 uur, zaterdag van 12 tot 17 uur, zondag en maandag gesloten.

<terug>

Workshops kalligrafie voor kinderen
Tijdens tentoonstelling Hebraica Veritas

Tijdens de tentoonstelling Hebraica Veritas zijn er ook workshops voor kinderen van 8 tot 12 jaar. Volg zelf een gratis rondleiding op zondagochtend terwijl zoon of dochter zich uitleeft in de workshop!

Prijs: 6 EUR voor 1,5 uur. Start om 11 uur.
De workshop vindt plaats vanaf 5 inschrijvingen. Trek uw kind best geen zondagse kleren aan. Graag kleren die tegen spatjes verf kunnen.

Inschrijven via Prospekta vzw, bel +32 (0)3 203 95 85
Reserveren is mogelijk vanaf 29 april. De inschrijvingen worden telkens zaterdag om 15 uur afgesloten.

Openingsuren Prospekta: van dinsdag tot en met vrijdag van 10 tot 17.45 uur, zaterdag van 12 tot 17 uur, zondag en maandag gesloten.

<terug>

Hebraica veritas. Sprak God Hebreeuws?
van 16 mei tot en met 16 augustus 2008

De tentoonstelling Hebraica Veritas voert u naar het hart van de 16de eeuw, de eeuw van de humanisten en een tijd van ingrijpende veranderingen. De expositie belicht de invloed van de Hebreeuwse Bijbel en gaat in op de spectaculaire ommekeer in de houding van christelijke intellectuelen tegenover het Hebreeuws.

De studie van het Hebreeuws, boeken in die taal en nieuwe vertalingen waren in die tijd booming business. Zakenman Christoffel Plantin speelde in op deze nieuwe markt en verwierf Hebreeuws lettermateriaal dat vandaag het oudste en meest kostbare ter wereld is.

Wanneer?
Van 16 mei tot 17 augustus 2008

Gratis rondleidingen op zondag
Naar aanleiding van deze expositie biedt het Museum Plantin-Moretus/Prentenkabinet iedere zondag gratis rondleidingen aan om 11 uur.

Inschrijven via Prospekta vzw, bel +32 (0)3 203 95 85
Reserveren is mogelijk vanaf 29 april. De inschrijvingen worden telkens zaterdag om 15 uur afgesloten.

Openingsuren Prospekta: van dinsdag tot en met vrijdag van 10 tot 17.45 uur, zaterdag van 12 tot 17 uur, zondag en maandag gesloten.

Workshops kalligrafie (voor kinderen van 8 tot 12 jaar)
Er zijn ook workshops voor de kinderen. Volg zelf een gratis rondleiding op zondagochtend terwijl zoon of dochter zich uitleeft in de workshop!

Prijs: 6 EUR voor 1,5 uur. Start om 11 uur.
De workshop vindt plaats vanaf 5 inschrijvingen. Trek uw kind best geen zondagse kleren aan. Graag kleren die tegen spatjes verf kunnen.

Inschrijven via Prospekta vzw, bel +32 (0)3 203 95 85
Reserveren is mogelijk vanaf 29 april. De inschrijvingen worden telkens zaterdag om 15 uur afgesloten.

Openingsuren Prospekta: van dinsdag tot en met vrijdag van 10 tot 17.45 uur, zaterdag van 12 tot 17 uur, zondag en maandag gesloten.

Toegang tentoonstelling Hebraica Veritas?
6 EUR / 4 EUR / gratis - gratis voor Antwerpenaren op vertoon van identiteitskaart

<terug>

Internationale conferentie
The Jewish book in a Christian world - van 25 tot en met 27 juni 2008

Het congres belicht de opmerkelijke transformatie en verspreiding van joodse geleerdheid door middel van de boekdrukkunst in het vroeg moderne Europa en de Lage Landen in het bijzonder. Aandacht gaat uit naar de vruchtbare dialoog die zowel tussen joden onderling als tussen joden en christenen ontstond.

Conferentie in het Engels, toegang is gratis, inschrijven is verplicht (beperkt aantal plaatsen)

Meer info?
Instituut voor Joodse Studies - Universiteit Antwerpen
Prinsstraat 13 L.400, B-2000 Antwerpen
tel. +32 (0)3 275 52 43
fax +32 (0)3 275 52 41
ijs@ua.ac.be
www.ua.ac.be/ijs/congressen

<terug>

Prijs Frans Dille
20/10/2006 – 17/12/2006

De driejaarlijkse Prijs Frans Dille is een privé-initiatief in nauwe samenwerking met het Museum Plantin-Moretus/Prentenkabinet Antwerpen. Deze prijs beoogt de promotie van de grafische kunsten uit waardering voor de Antwerpse kunstenaar én mens Frans Dille (°1909-1999) en wordt dit jaar voor de vierde keer georganiseerd. Doelgroep zijn de studenten en recent afgestudeerden uit het Hoger Kunstonderwijs in Vlaanderen. Voor het eerst vindt er een aparte jurering plaats voor buitenlandse inzendingen, meer bepaald Spanje en Portugal. Toegestane technieken zijn de tekening en de originele ambachtelijke grafiek, nl. hoog-, diep- en vlakdruk.

Tijdens de officiële opening van de tentoonstelling PRIJS FRANS DILLE 2006 op donderdag 19 oktober 2006 om 19 uur werden de namen van de prijswinnaars bekendgemaakt.

De eerste prijs (€ 2.000,00) gaat naar Miljan Vukicevic (°1970) uit Antwerpen voor zijn reeks van drie kleurenetsen ‘The presence of green peas makes the nutrition value higher’, ‘Who sings makes mistakes’ en ‘Mondays when I am usually packing’.

Tweede prijs (€ 1.000,00) gaat naar Sabine Descamps (°1962) uit Berchem voor haar reeks van drie kleurenetsen in gemengde techniek: ‘De droom (Zuid-Libanon)’, ‘Gedwongen Perspectief (Beiroet)’ en Verwrongen zinnen’.

Kim Gheuens (°1977) werd bedacht met een zeer eervolle vermelding en Tomas Boiy (°1974) met een eervolle vermelding.

De laureaten voor de buitenlandse prijs zijn Patricia Delgado (Spanje) voor haar etsen in gemengde techniek ‘Aro’ en ‘Catallito’ en Henrique do Vale (Portugal) voor zijn twee kleurenetsen in gemengde techniek ‘Entre canas (2004)’ en ‘Observador’.

Deze werken zijn, evenals een selectie van het werk van de overige deelnemers aan deze prijs, nog tot en met zondag 17 december 2006 te bekijken in de tentoonstellingszaal van het Museum Plantin-Moretus/Prentenkabinet, Vrijdagmarkt 22, 2000 Antwerpen. In totaal zijn 45 werken tentoongesteld. De begeleidende catalogus is te koop voor € 5,00. Het fotowerk in de catalogus werd verzorgd door Kunstuitgeverij Peter Maes, Gent.

Voor meer informatie:
- Prof.P.P.De Deyn, voorzitter Prijs Frans Dille, tel 03 280 31 24 e-mail: dedeyn@skynet.be
- Marijke Hellemans, conservator kunstcollecties, tel 03 221 14 59 e-mail: marijke.hellemans@stad.antwerpen.be

<terug>

	Het Museum Plantin-Moretus bezit een belangrijke collectie boekbanden zeker voor wat betreft de 15de en de 16de eeuw. Zij wordt voor de meer recente eeuwen aangevuld met de bibliotheek Max Horn en het ‘Ensemble Emile Verhaeren -René Vandevoir’. Voor nieuwe aankopen m.b.t. de bandenverzameling kreeg het museum in 2000 een projectsubsidie van de Vlaamse Gemeenschap.
Goud bestempelde lederen band met midden- en hoekplatten met lintenpatroon op een fond bezaaid met vierpasjes, Antwerpen (?) 1575 of later.

Zo kon onder meer een Officium voor de H. Maagd (1575) met een exceptionele 16de-eeuwse boekband in Franse renaissancestijl worden aangekocht.

De tentoonstelling zal deze fraaie boekbanden in de kijker brengen samen met een selectie banden die door de steunverlening vanwege het Dotatiefonds voor boek en letteren voor de Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience en het Museum Plantin-Moretus konden worden verworven. Deze vriendenvereniging, opgericht op 23 december 1905, viert in 2005 haar eeuwfeest. Zij heeft door haar mecenaat in zeer beduidende mate bijgedragen tot de totstandkoming van de huidige boekenschat van het Museum Plantin-Moretus.

De tentoonstelling belicht ook boekbanden van Plantin uit de verzamelingen van o.m. de Bodleian Library (Oxford), de Bibliothèque Municipale (Douai) en de Koninklijke Bibliotheek (Brussel en Den Haag).

Curatoren van deze tentoonstelling zijn Mevrouw Elly Cockx-Indestege, ere-afdelingshoofd Kostbare Werken van de Koninklijke Bibliotheek te Brussel, en de Heer Jan Storm van Leeuwen, conservator Boekbanden van de Koninklijke Bibliotheek te Den Haag.

<terug>

De Unesco benoemde Antwerpen tot Wereldboekenstad.
Vier stedelijke instellingen nemen hieraan deel: het Museum Plantin-Moretus, het Museum Mayer Van den Bergh, Het AMVC-Letterenhuis en de Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience. Zij zetten hun deuren open en bieden een gevarieerde, boeiende en historische kijk op Antwerpen als Wereldboekenstad.
De blikvanger is het door de UNESCO als werelderfgoed genomineerde
Museum Plantin-Moretus. Dit museum neemt een vooraanstaande plaats in bij de typografische- en boekenmusea in de wereld.

<terug>

Het museum presenteert een dubbeltentoonstelling waarvan het eerste luik gewijd is aan de letterproeven van Christoffel Plantijn en het tweede de grafische technieken behandelt die sinds de 15 e eeuw tot vandaag in de boekillustratie worden aangewend.

Plantijns lettertypen werden in zijn opdracht gecreëerd door de beste letterontwerpers en graveerders van zijn tijd. De letterreeksen die Plantijn in zijn bezit had, vormden de basis van zijn typografische kunnen. De uitzonderlijke kwaliteit en de verscheidenheid hiervan stelde internationaal die van zijn collega's boekdrukkers-uitgevers ver in de schaduw. Beide hoedanigheden, variëteit en kwaliteit, zijn ons bekend uit Plantijns letterproeven, voorhanden in het Plantin-Moretusarchief. De inventarissen of catalogi m.b.t. alle letterreeksen die hij in voorraad had, laten ons direct kennismaken met Plantijns letterschat. Omstreeks 1585 was deze uitgegroeid tot niet minder dan 90 letterreeksen: 33 corpsen romein, 13 italiek, 22 gotiek, 8 Grieks, 10 Hebreeuws, 1 Syrisch en
3 voor muziek.

De uiterst zeldzame letterproeven maken de essentie uit van het typografisch potentieel van Plantijn en illustreren op overtuigende wijze de invloed die van hem is uitgegaan in de stilistische evolutie van de typografie. Aan de hand van de hier bewaarde boeken, gerealiseerd met de in beeld gebrachte letterreeksen, wordt het eerste luik van deze tentoonstelling tot een afgerond geheel gemaakt.

Op basis van specifiek onderzoek door de grote letterspecialisten Prof. Dr. H.D.L. Vervliet en Drs. J. Lane werd het eerste luik van deze dubbeltentoonstelling ingevuld. Dit gebeurde naar een eigen inhoudelijk concept door curator Louis Van den Eede, in samenwerking met administratief assistent Pierre Meulepas en graficus Guy Hutsebaut.

Het tweede luik van de tentoonstelling 'Prenten smaken', is samengesteld door het Plantin Genootschap, vertegenwoordigd door docent Roland De Winter i.s.m. wetenschappelijk assistente Marijke Hellemans en de administratief secretaris van het Plantin Genootschap, Martijn van Groningen.

Bij de tentoonstelling is een tweeledige catalogus voorzien, die in het Nederlands en het Frans zal worden gepubliceerd. Vormgeving: Louis Van den Eede, een 'Ten geleide' van Dr. Francine de Nave en bijdragen van Louis Van den Eede en docent Roland De Winter.

De internationaal erkende letterspecialisten Prof. em. Dr. H.L. Vervliet en Drs. J. Lane stonden garant voor de studie van de letterproeven tot ca. 1800 in de verzamelingen van het Museum Plantin-Moretus. John Lane verwerkte dit in zijn boek: Early Type Specimens in the Plantin-Moretus Museum, Oak Knoll Press, The British Library, 2004. Deze publicatie is het eerste volledig overzicht van de letterproeven in de collecties van het Museum Plantin-Moretus dat, voor wat de 16 e eeuw aangaat, kan bogen op de rijkste typografische verzameling ter wereld.

Vanuit een meer vulgariserend opzet wordt daarnaast een wegwijzer in de druk- en illustratietechnieken bezorgd door Roland De Winter met een inleiding van Dr. Pierre Delsaerdt en vormgeving van Louis Van den Eede, beiden leden van de Raad van Beheer van de v.z.w. Plantin Genootschap. Op grond van de verzamelingen van het Museum Plantin-Moretus en zijn Prentenkabinet worden in dit werk de grafische technieken in beeld gebracht die ook in de boekkunst vanaf de 15 e eeuw tot op heden worden toegepast.

<terug>

Van zaterdag 6 maart tot zondag 13 juni

Curator: Marcus De Schepper

BOEKENWAND, Grote Bibliotheek Museum Plantin-Moretus, © Museum Plantin-Moretus

De Deense arts Otto Sperling getuigt tijdens een bezoek aan het Rubensatelier hoe de schilder zich laat voorlezen uit Tasso terwijl hij schetsen corrigeert. En dat hij een aanzienlijke bibliotheek bezat weten we ondermeer uit de boekbestellingen die hij plaatst bij zijn jeugdvriend Balthasar I Moretus. Net als de kunstcollectie was ook zijn bibliotheek een spiegel van Rubens' persoonlijkheid. Hij las kunstenaarsbiografieën en bestudeerde atlassen, boeken over taal en prille archeologie, liefst nog in het Latijn.
Ter voorbereiding van diplomatieke missies dook hij in politieke en geschiedkundige literatuur, maar ook in hofroddels. Aan schoolboeken kwam het zijn zonen niet tekort. Rubens' bibliotheek was één van de grootste in Antwerpen en de selectie die hier wordt getoond, is een primeur. Het schitterende Museum Plantin-Moretus is dé plek bij uitstek om dit ongekend aspect van Rubens' veelzijdige geest te ontdekken.

Pieter Paul Rubens (1577-1640) was een buitengewoon veelzijdig mens: een geniaal kunstenaar, een behendig diplomaat, een succesvol zakenman, een 'homme du monde', een humanistisch intellectueel. Dit laatste was uitzonderlijk in een tijd waar een kunstenaar doorgaans 'slechts' een ambachtsman was: hij had contacten met humanisten en geleerden, publiceerde zelf over architectuur
(Palazzi), en verzamelde kunstwerken en boeken.

Even uitzonderlijk was zijn boekenverzameling. Die behoorde in zijn tijd tot de grootste en belangrijkste in Antwerpen en de Zuidelijke Nederlanden. Rubens' collectie overtrof ruimschoots die van andere kunstenaars-tijdgenoten (als bv. Velazquez, Saenredam, Rembrandt). Merkwaardig genoeg is hieraan in het ruim 150-jarig Rubensonderzoek slechts weinig aandacht besteed, hoewel iedereen overtuigd was van het belang van Rubens' vorming, intellectuele ontwikkeling en lectuur. Hoofdoorzaak hiervoor was dat de bibliotheek van P.P. Rubens niet integraal tot ons is gekomen. Er is zelfs geen catalogus of inventaris van bewaard, hoewel zijn testamentaire bescheiden daarnaar verwijzen. Na zijn overlijden in 1640 werd Rubens' bibliotheek vererfd: aan zijn zoon Albert, en na diens dood samen met de door Albert verworven boeken te Brussel geveild in 1658. De verzameling bleef dus niet als geheel bewaard; meer zelfs: er is slechts weinig rechtstreeks uit bekend, zodat het te begrijpen valt dat ook het Rubensonderzoek er niet teveel aandacht aan schonk.

Franciscus Aguilonius, s.j. , Opticorum libri sex . 1613. detail © Museum Plantin-Moretus

De Antwerpse bibliothecaris Prosper Arents (1889-1984) heeft decennialang materiaal verzameld om de 'Rubensbibliotheek' te kunnen reconstrueren. Hij deed dat heel meticuleus op basis van verschillende categorieën bronnen: dedicatie-exemplaren, aan Rubens opgedragen werken, Rubens' boekillustraties voor de Officina Plantiniana, zijn aankopen in de boekwinkel van de Officina Plantiniana, zijn eigen publicaties, werken waarin over Rubens werd geschreven of met teksten over hem, vermeldingen van boektitels in brieven, de bibliotheken van zijn broer Filips en van zijn zoon Albert Rubens en van lectuurgegevens en citaten. Het door Arents niet voltooide onderzoek werd door een werkgroep van de Vereniging der Antwerpse Bibliofielen persklaar gemaakt en als een dubbele jaargang van haar jaarboek De Gulden Passer (2000-2001) gepubliceerd.

Op basis van de wetenschappelijke reconstructie door Arents kan nu voor het eerst een overzichtstentoonstelling worden gebracht van de uitzonderlijke rijkdom aan intellectueel materiaal dat ter beschikking stond van P.P. Rubens, zijn familieleden en zijn vrienden. Omdat Rubens' levensjaren samenvallen met de bloeiperiode van het barokboek in deze regio is het tevens een illustratie van deze belangrijke artistieke expressie van het Europese geestesleven.

Karel van Mander , Het schilder-Boeck . (1603)-1604. © Koninklijke Bibliotheek van België

Het Museum Plantin-Moretus is de uitgelezen locatie voor deze tentoonstelling, niet alleen omdat het boeken en kunstwerken uit de betreffende periode bezit, maar bovenal omdat het onderwerp sorteert onder de werking zelf van deze vroegere Officina Plantiniana. P.P. Rubens was van in zijn jeugd vertrouwd met het Plantijnse huis via zijn jeugdvriend Balthasar Moretus, zoon van Jan Moretus en kleinzoon van de stichter van de Officina Plantiniana . In opdracht van Balthasar Moretus en naar zijn instructies zou Rubens tientallen titelpagina's en andere illustraties ontwerpen. Bij hem zou hij ook honderden boeken aankopen voor zichzelf, zijn zoon Albert en zijn vele vrienden in het buitenland. Het Museum Plantin-Moretus is de unieke site van deze activiteiten en bewaart nog vele relicten ervan (archivalia, ontwerptekeningen, koperplaten, grafiek en drukken).

Uit de rijke waaier van Rubens' boekenbezit worden voorbeelden getoond (fraaie illustraties, belangrijke autografen, boekbanden enz.). De schaarse authentieke Rubensexemplaren worden na ruim 350 jaar voor het eerst weer samengebracht in het huis waar ze wellicht in Rubens' handen kwamen. Doel is een esthetisch en wetenschappelijk verantwoorde tentoonstelling aan te bieden met hoogtepunten uit de drukkunst van de 16de en vooral 17de eeuw (het vroege barokboek) die vier eeuwen geleden deel (konden) uitmaken van de bibliotheek van een 'grand seigneur' .

<terug>

Vanaf de 16de eeuw werden meer en meer diplomatieke betrekkingen en handelsrelaties met Noord-Afrika en het Oosten aangeknoopt. In deze context ontstond een groeiende interesse voor de Arabische wereld, die zich eerst manifesteerde in talrijke reisverhalen, kostuumboeken en cartografische werken. Onder invloed van het humanisme evolueerde de arabistiek tot een volwaardige discipline, die belangrijk was voor de overlevering van de Griekse beschaving en haar bijdragen over geneeskunde, wiskunde, filosofie en astronomie.

Onder impuls van de Officina Plantiniana, en meer bepaald de Leidse drukkerij van Plantins schoonzoon Raphelengius, werden Arabische grammatica's en woordenboeken uitgegeven. Het is dank zij de Antwerpse drukkers en de Fransman Guillaume Postel, die als de grondlegger van de arabistiek kan beschouwd worden, dat meer en meer Europanen zich gaan toeleggen op de studie van het Arabisch, het Ottomaanse rijk bezoeken en door hun publicaties getuigen van hun groeiende sympathie voor de islamitische cultuur.
N.a.v. '125 jaar Museum Plantin-Moretus' en '125 Vereniging der Antwerpse Bibliofielen' wil deze tentoonstelling een beeld schetsen van de cruciale rol die het Plantijnse Huis en Antwerpen in deze culturele uitwisseling gespeeld hebben. Als internationaal centrum van de boekproductie gaven zij de aanzet tot een beter begrip van de Arabische cultuur en tot grotere tolerantie.

Catalogus (Nederlands/Arabisch) door Alastair Hamilton: 180 pagina's, meer dan 50 kleurillustraties (waaronder 20 dubbelpagina's), notities, cataloguslijst, bibliografie en index. Te koop in de museumshop. Prijs: 40 €
Catalogus (Engels), ingebonden, 148 pagina's: Prijs: 100 €

In samenwerking met The Arcadian Library, London.
De tentoonstelling staat onder de wetenschappelijke leiding van Prof. Dr. Alastair Hamilton, R.U. Leiden.

Contactpersonen: Ronnie Dusoir en Vera Nys: 03 221 14 50
E-mail: ronny.dusoir@stad.antwerpen.be en vera.nys@stad.antwerpen.be

<terug>